📐 Hydraulische inregeling radiatoren

Q=Qref⋅(ΔTΔTref)nQ=Qref​⋅(ΔTref​ΔT​)n

waarbij:

• QQ = vermogen bij het gewenste regime (W)

• QrefQref​ = bekend vermogen bij referentie‑ΔT (bijv. ΔT = 50 °C)

• ΔTΔT = logaritmisch gemiddelde temperatuurverschil tussen aanvoer, retour en ruimtetemperatuur

• nn = exponent (meestal tussen 1,25 en 1,35 voor radiatoren; bij plaatradiatoren vaak 1,3)

Berekening ΔT:
Stel TinTin​ = aanvoer, ToutTout​ = retour, TroomTroom​ = ruimtetemperatuur (bijv. 20 °C).

ΔT=(Tin−Troom)−(Tout−Troom)ln⁡(Tin−TroomTout−Troom)ΔT=ln(Tout​−Troom​Tin​−Troom​​)(Tin​−Troom​)−(Tout​−Troom​)​

Voor de drie regimes (met Troom=20Troom​=20°C):

• 45/55 → ΔT ≈ 29,7 °C

• 55/65 → ΔT ≈ 39,6 °C

• 70/90 → ΔT ≈ 59,6 °C

Als u het vermogen bij ΔT = 50 °C kent, dan is het vermogen bij een ander regime:

Q=Q50⋅(ΔT50)nQ=Q50​⋅(50ΔT​)n

Met n = 1,3 geeft dit bijvoorbeeld voor regime 45/55: (29,7/50)^1,3 ≈ 0,53 → dus ongeveer 53% van het vermogen bij ΔT=50.

2. Debiet per radiator

Het benodigde debiet (in l/h of m³/h) volgt uit het vermogen en het temperatuurverschil tussen aanvoer en retour (ΔT_rad = Tin−ToutTin​−Tout​):

V˙=Qcp⋅ρ⋅ΔTrad(m³/s)V˙=cp​⋅ρ⋅ΔTrad​Q​(m³/s)

In praktijkformule (water, cp ≈ 4,18 kJ/(kg·K), ρ ≈ 1000 kg/m³):

V˙  [l/h]=Q  [W]1,16⋅ΔTradV˙[l/h]=1,16⋅ΔTrad​Q[W]​

waarbij ΔT_rad = 10 °C bij regime 45/55 en 55/65, en 20 °C bij 70/90 (of exact het verschil tussen aanvoer en retour zoals u die kiest).

3. Aantal kringen (groepen) en pompdebiet

• Kringen: elke radiator of groep radiatoren die door één regelkring (bijv. met een zoneklep of een dynamische regelafsluiter) worden bediend. U moet zelf indelen.

• Pompdebiet: de som van de debieten van alle radiatoren die gelijktijdig in bedrijf zijn. In een goed ingeregelde installatie wordt dit totaal gebruikt om de circulatiepomp te selecteren (eventueel met een veiligheidsmarge van 10–15%).

Voor elk regime moet u het totale debiet berekenen, omdat de pomp vaak op een vast toerental of een vaste karakteristiek werkt. De laagste temperatuur (45/55) vraagt het hoogste debiet bij hetzelfde vermogen van de radiatoren (want ΔT_rad = 10 °C i.p.v. 20 °C).

4. Hydraulische inregeling

Doel: de voetventielen of voorgestelde instelbare radiatorkranen zodanig afstellen dat bij vollast (alle radiatoren open) de juiste debieten per radiator ontstaan. De kv‑waarde van het ventiel bepaalt het verband tussen debiet en drukval.

V˙=kv⋅Δp100V˙=kv​⋅100Δp​​

(met Δp in kPa, V˙V˙ in m³/h)

U moet per radiator een voorgestelde kv‑instelling bepalen. In een rapport kunt u een tabel opnemen met:

• Radiatornaam / locatie

• Vermogen bij gekozen regime

• Debiet

• Voorgestelde voetventielstand (kv‑waarde)

• Eventueel voorgestelde voorinstelling thermostatische kraan

5. Opbouw van het PDF‑rapport

Een compleet rapport bevat:

1. Algemene gegevens: project, datum, uitgangspunten (ruimtetemperatuur, gekozen regimes).

2. Radiatorgegevens: per radiator type, afmetingen, referentievermogen, berekend vermogen per regime.

3. Debiettabel: per radiator en per regime het benodigde debiet.

4. Overzicht kringen: welke radiatoren tot welke kring behoren, somdebiet per kring, eventuele leidingdiameters.

5. Pompselectieadvies: totaaldebiet bij elk regime, benodigde opvoerhoogte (indien leidingweerstanden bekend), suggestie voor pomptype.

6. Inregelgegevens: per radiator de voor te stellen ventielstand (kv‑waarde) of instelwaarde.

7. Stavingstukken: gebruikte normen, berekeningsformules, fabrikanttabellen van radiatoren, eventueel meetprotocollen.

Zorg dat alle tabellen en figuren duidelijk gelabeld zijn en dat het rapport een inhoudsopgave heeft.

6. Praktische uitwerking in Excel

Maak een Excel‑werkblad met de volgende bladen:

• Blad “Radiatoren”: kolommen voor naam, type, hoogte, breedte, diepte, Q_ref (bij ΔT 50 °C), n‑exponent, berekende Q bij 45/55, 55/65, 70/90.

• Blad “Debiet”: per regime kolommen voor ΔT_rad, formule: debiet = Q / (1,16 * ΔT_rad).

• Blad “Kringen”: lijst van kringen, som van debieten per regime.

• Blad “Inregeling”: per radiator de benodigde kv‑waarde bij een gekozen drukval (bijv. 5 kPa over het ventiel), en vertaling naar voorinstelling op basis van ventieltype.

• Blad “Pomp”: totaaldebiet per regime, eventueel een eenvoudige leidingweerstandsberekening.

Gebruik Excel‑formules zodat bij wijzigen van radiatormaten alles automatisch herrekent.

7. Van Excel naar PDF

• Maak een apart rapportblad waarin u met verwijzingen naar de andere bladen een nette lay-out opbouwt.

• Gebruik celsamenvoegingen, randen, kop- en voetteksten voor een professionele uitstraling.

• Exporteer als PDF via Bestand → Opslaan als → PDF.

Voor volledige staving kunt u de gebruikte formules en normen als tekst toevoegen, of verwijzen naar bijlagen (bijv. screenshot van een radiator‑datasheet).

8. Voorbeeld berekening (één radiator)

Radiator: type 22, 1000×600 mm, Q_ref = 1200 W bij ΔT = 50 °C, n = 1,3.

• ΔT bij 45/55 = 29,7 °C → Q = 1200 × (29,7/50)^1,3 ≈ 1200 × 0,53 = 636 W.

• Debiet bij 45/55 (ΔT_rad = 10 °C): 636 / (1,16×10) ≈ 54,8 l/h.

• ΔT bij 70/90 = 59,6 °C → Q = 1200 × (59,6/50)^1,3 ≈ 1200 × 1,27 = 1524 W.

• Debiet bij 70/90 (ΔT_rad = 20 °C): 1524 / (1,16×20) ≈ 65,7 l/h.

9. Hulpmiddelen

• Gebruik de Excel‑add‑in “Solver” niet nodig; basisformules zijn voldoende.

• Voor nauwkeurige radiatorgegevens kunt u de fabrikantenlijsten (bijv. Jaga, Stelrad, Henrad) gebruiken.

• Voor de exponent n: plaatradiatoren n=1,3; convector‑achtigen n=1,4; oude gietijzer radiatoren n=1,25. Bij twijfel 1,3 aanhouden.